برای درک مفهوم تجزیه سهام ابتدا باید با ساختار شرکت‌های سهامی آشنا شویم. طبق ماده 1 لایحه اصلاحی قانون تجارت، شرکت سهامی شرکتی است که سرمایه آن به سهام تقسیم شده و مسئولیت صاحبان سهام تنها به میزان مبلغ اسمی سهام آن‌ها محدود می‌شود.

به بیان ساده‌تر، سهامداران تنها تا میزان سرمایه‌ای که در شرکت سرمایه‌گذاری کرده‌اند مسئول تعهدات شرکت هستند. سهام در دسته حقوق مالی قرار می‌گیرد و در حکم مال منقول محسوب می‌شود. همچنین این دارایی قابلیت نقل و انتقال دارد؛ چه به صورت قراردادی و چه به صورت قهری.

سهام عادی چیست؟

دارندگان سهام عادی در واقع مالک بخشی از شرکت محسوب می‌شوند و به همان میزان در سود و زیان فعالیت‌های اقتصادی شرکت شریک هستند. سرمایه‌ای که از طریق فروش سهام عادی تامین می‌شود «سرمایه سهمی» نام دارد.

نکته مهم این است که هیچ شرکتی نمی‌تواند بیش از میزانی که در اساسنامه تعیین شده است از طریق فروش سهام سرمایه جذب کند، مگر اینکه مراحل قانونی افزایش سرمایه طی شود. در بسیاری از شرکت‌های بورسی نیز تنها نوع سهام منتشر شده، سهام عادی است.

سهام ممتاز چیست؟

سهام ممتاز نوعی از سهام است که ویژگی‌هایی میان سهام عادی و اوراق قرضه دارد. دارندگان این نوع سهام معمولاً نسبت به دارندگان سهام عادی از برخی مزایا برخوردار هستند.

• اولویت در دریافت سود
• اولویت در دریافت دارایی در صورت انحلال شرکت
• احتمال داشتن حق رای در برخی شرایط

در بسیاری از موارد سود سهام ممتاز به صورت ثابت تعیین می‌شود. حتی اگر شرکت در یک سال توانایی پرداخت سود را نداشته باشد، این سود به صورت انباشته در سال‌های بعد پرداخت خواهد شد.

تجزیه سهام چیست؟

تجزیه سهام به فرآیندی گفته می‌شود که طی آن تعداد سهام منتشر شده افزایش می‌یابد اما ارزش اسمی هر سهم به همان نسبت کاهش پیدا می‌کند. در نتیجه مجموع سرمایه شرکت تغییری نخواهد کرد.

به عنوان مثال اگر شرکتی یک میلیون سهم داشته باشد و تصمیم بگیرد تجزیه سهام 3 به 1 انجام دهد، تعداد سهام به سه میلیون افزایش می‌یابد و ارزش اسمی هر سهم به یک سوم کاهش پیدا می‌کند.

هدف اصلی از این کار، افزایش نقدشوندگی و جذاب‌تر شدن قیمت سهام برای سرمایه‌گذاران است.

تجزیه معکوس سهام

گاهی شرکت‌ها مسیر عکس را طی می‌کنند. در این حالت تعداد سهام کاهش یافته و قیمت هر سهم افزایش پیدا می‌کند. این فرآیند با عنوان تجزیه معکوس سهام شناخته می‌شود.

پاره سهم چیست؟

گاهی به دلیل بالا بودن ارزش اسمی سهام، آن را به بخش‌های کوچک‌تری تقسیم می‌کنند که به آن‌ها پاره سهم گفته می‌شود. مجموع این قطعات یک سهم کامل را تشکیل می‌دهد و در نهایت تنها یک رای خواهد داشت.

پاره سهم ممکن است در شرایط مختلفی ایجاد شود، از جمله:

• افزایش سرمایه شرکت
• کاهش سرمایه
• تقسیم سهام میان وراث پس از فوت سهامدار

در برخی شرکت‌ها، در صورت ایجاد پاره سهم، دارندگان آن باید یک نماینده مشترک برای حضور در مجامع عمومی معرفی کنند.

بلوک سهام چیست؟

بلوک سهام به حداقل تعداد سهامی گفته می‌شود که برای داشتن حق رای در مجامع عمومی شرکت تعیین می‌شود. برای مثال ممکن است در اساسنامه شرکت ذکر شود تنها سهامدارانی که بیش از 30 سهم دارند حق رای خواهند داشت.

این موضوع در مجامع عمومی عادی و فوق‌العاده قابل اجرا است، اما در مجمع عمومی موسس چنین محدودیتی وجود ندارد و هر سهم دارای یک رای خواهد بود.

دلایل تجزیه سهام

شرکت‌ها معمولاً زمانی اقدام به تجزیه سهام می‌کنند که ارزش بازار سهام آن‌ها افزایش یافته و قیمت هر سهم برای سرمایه‌گذاران بالا شده باشد.

• افزایش جذابیت خرید سهام برای سرمایه‌گذاران
• افزایش نقدشوندگی بازار
• افزایش حجم معاملات سهام
• حفظ قیمت سهام در محدوده مطلوب

حق اطلاع سهامداران از وضعیت شرکت

یکی از حقوق مهم سهامداران، آگاهی از وضعیت مالی و عملکرد شرکت است. بر اساس ماده 139 لایحه اصلاحی قانون تجارت، هر سهامدار می‌تواند از 15 روز قبل از تشکیل مجمع عمومی به مرکز شرکت مراجعه کرده و اسناد مالی را بررسی کند.

از جمله این اسناد می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ترازنامه
• صورت سود و زیان
• گزارش مدیران
• گزارش بازرسان

این شفافیت اطلاعاتی به سهامداران کمک می‌کند تا تصمیمات آگاهانه‌تری در خصوص سرمایه‌گذاری و مشارکت در شرکت اتخاذ کنند.

جمع‌بندی

تجزیه سهام یکی از ابزارهای مهم مدیریت مالی در شرکت‌های سهامی است که به افزایش نقدشوندگی بازار و جذب سرمایه‌گذاران بیشتر کمک می‌کند. آشنایی با مفاهیمی مانند سهام عادی، سهام ممتاز، پاره سهم و بلوک سهام برای درک بهتر ساختار شرکت‌های سهامی ضروری است.

اگر قصد ثبت شرکت یا آشنایی بیشتر با ساختار شرکت‌های سهامی را دارید، دریافت مشاوره تخصصی می‌تواند مسیر تصمیم‌گیری شما را بسیار ساده‌تر کند.